Persoonlijke uitvaart versus rituelen

Tegenwoordig hoor je het overal: ‘persoonlijke uitvaarten’. Het klinkt mooi, maar wat betekent het eigenlijk? Wanneer is een uitvaart
persoonlijk en voor wie geldt dat? Is een uitvaart persoonlijker
omdat er foto’s op Facebook en Instagram worden gezet? Of omdat de woorden ‘persoonlijke uitvaart’ op een website van een onderneming staan? Toen ik mijn opleiding afrondde, stelde mijn docent de vraag: “Wat is je visie na de opleiding?” Het antwoord van meerdere medestudenten was: “Het verzorgen van persoonlijke uitvaarten”. Dat zette me aan het denken. Wanneer is iets dan onpersoonlijk?
Een afscheid van een dierbare wordt vaak vormgegeven met gesproken woorden, muziek en foto’s en daarna een moment van elkaar ontmoeten met een kopje koffie en iets lekkers of een hapje en een drankje. Omdat het vaak op die manier gaat, lijkt het al snel een standaardritueel. Maar is dat erg?
Laatst mocht ik een uitvaart begeleiden, waarbij de zoon het levensverhaal van zijn vader verteld heeft, met een lach en een traan. Daarna klonk het lied ‘Hey Jude’ van The Beatles. Zijn vader zong dat altijd, wel een tikje vals, mee. Nu hoor je zijn kinderen zachtjes neuriën en zie je een traan bij zijn vrouw langzaam langs haar wang naar beneden vallen. Ondertussen verschijnen foto’s: trots met een diploma, lachend met een borrel in zijn hand, vakantiefoto’s en prachtige foto’s van opa met de kleinkinderen. Na afloop in de koffiekamer ruik je de geur van Jägermeister en warme appeltaart – vaste prik op de skivakanties. De herinneringen komen gelijk boven, er word gelachen om de mooie anekdotes.
Is dat onpersoonlijk, omdat het vaak op dezelfde manier wordt ingevuld? Voor mij niet. Het is persoonlijk. Juist door die herkenning, door die rituelen. Net zoals kerst dat bij veel mensen vaak ieder jaar op dezelfde manier wordt gevierd. Herhaling maakt het niet minder mooi of minder betekenisvol.
Rituelen geven houvast, verbinden ons en markeren belangrijke momenten. Denk bijvoorbeeld ook aan het ontsteken van een kaarsje voor een
overledene. Mag het anders? Natuurlijk. Maar laten we niet vergeten
dat oude gewoonten en rituelen ook iets wezenlijks brengen.
Persoonlijk en vaste rituelen hoeven elkaar helemaal niet uit te sluiten.